Anatomie van de hersenen
De hersenen vormen het centrum van het zenuwstelsel. Signalen van buiten worden via de zenuwen en het ruggenmerg naar de hersenen geleid, daar waargenomen en verwerkt. Vanuit de hersenen gaan opdrachten via de zenuwbanen naar de rest van het lichaam.
Naarmate een diersoort hoger ontwikkeld is, wordt het verwerken van prikkels in de hersenen steeds belangrijker. Bij de mens moeten prikkels, -zoals pijn-, niet alleen gevoeld worden (sensorische waarneming) en een vluchtreactie oproepen (reflexen). Het is even belangrijk dat de prikkel ook begrepen wordt (waar komt de pijn vandaan?), dat er van oorzaak en gevolg wordt geleerd, dat de prikkel ook voor soortgenoten zichtbaar is (emoties: huilen), hoorbaar is (schreeuwen) en begrepen wordt (taal en spraak: 'Pas op, het vuur is heet!'). Het zenuwstelsel is een ingewikkeld systeem, met aan- en uitvoerende zenuwen, speciale gebieden voor gevoel, beweging, emoties, taal en spraak naast een netwerk dat al deze gebieden met elkaar laat samenwerken.
Anatomie en functie van het zenuwstelsel
Het is moeilijk om vorm en functie van het zenuwstelsel los van elkaar te bespreken, omdat plaats en functie zo sterk met elkaar samenhangen.
Het zenuwstelsel wordt om praktische redenen verdeeld in:
- het centraal zenuwstelsel, bestaande uit de hersenen en het ruggenmerg
- de perifere zenuwen, die zorgen voor de geleiding van de zenuwprikkels naar en van het centrale zenuwstelsel.
|
|
||
|
Schematische weergave van het perifere en centrale zenuwstelsel. Een prikkel komt via een gevoelszenuw en het ruggenmerg in de hersenen. In de grote hersenen wordt de prikkel bewust waargenomen en een reactie wordt teruggezonden naar de overige delen van de hersenen. Via de kleine hersenen en het ruggenmerg worden de gisnalen via de uitvoerende (motorische) zenuwen naar de spieren gestuurd om in actie te komen.
Het centraal zenuwstelselAan de hersenen kunnen een aantal onderdelen onderscheiden worden: de grote hersenen verdeeld over een linker en rechter hersenhelft, de kleine hersenen (het cerebellum) en de hersenstam die overgaat in het ruggenmerg (myelum spinalis of kortweg: myelum).
Het oppervlak van de hersenen is typisch herkenbaar door de hersenwindingen of 'hersenkronkels'. De hersenen zijn zo gevormd dat de linkerhelft van de grote hersenen de rechterlichaamshelft bestuurt en de rechterhelft van de grote hersenen de linkerlichaamshelft. Zo veroorzaakt een hersentumor in de rechterhelft van de grote hersenen meestal klachten van de linkerlichaamshelft (verlamming, gevoelsverlies, epileptische krampen) en veroorzaakt een hersentumor aan de linkerhelft van de grote hersenen uitval van de rechterlichaamshelft. Lees meer hierover bij veranderingen in verstandelijke vermogens en gedrag. Bewegingscentra De hersenwinding direct achter de centrale groeve is het gebied waarin de waarneming van gevoelsprikkels zit. Een hersentumor in dit gebied veroorzaakt uitval van het gevoel aan de andere helft van het lichaam. Bewuste zienHet achterste gedeelte van de grote hersenen, boven de kleine hersenen, is verantwoordelijk voor het bewuste zien. Gezichtprikkels komen binnen in de ogen, en worden via de gezichtsbanen naar het achterste deel van de hersenen overgebracht. Patiënten met een tumor in de achterste hersenkwab kunnen ongewone gezichtswaarnemingen hebben, of missen een deel van het gezichtsvermogen. De kleine hersenen (cerebellum)De grote en de kleine hersenen worden door een vlies van elkaar gescheiden. De verbinding tussen de grote en de kleine hersenen loopt via de hersenstam. De kleine hersenen zijn verantwoordelijk voor het ordelijk uitvoeren van bewegingen. Patiënten met een tumor in de kleine hersenen hebben nogal eens last van evenwichtsstoornissen, staan onzeker op de benen en hebben last van een zwalkend looppatroon. De hersentam (medulla oblongata)De verzamelde zenuwbundels uit de linker en rechter hersenhelft van de grote hersenen kruisen elkaar in de hersenstam. De hersenstam is ook het deel van de hersenen waaruit de meeste hersenzenuwen ontspringen en de hersenen verbinden met ogen, oren, aangezicht, mond en keel, schoudergordel, hart en middenrif. Verder bevinden zich in de hersenstam een aantal kernen die verantwoordelijk zijn voor een aantal essentiële levenstaken: ademhaling, slikken, dag- en nachtritme, hartritme, temperatuurregulatie, slapen en waken. Een tumor in de hersenstam onderbreekt niet alleen de verbinding tussen de hersenen en de rest van het lichaam, maar is soms direct levensbedreigend door verstoring van de basale levenstaken. Het ruggenmerg (myelum spinalis)De zenuwbundels van de hersenstam verlaten de schedelholte via het achterhoofdsgat, en lopen dan als het ruggenmerg door een kanaal gevormd door de opeengestapelde ruggenwervels. Tussen iedere ruggenwervel takken links en rechts de zenuwwortels af. Het ruggenmerg wordt naar onderen steeds smaller, en vanaf de lendenen bestaat het ruggenmerg uit afzonderlijke zenuwbundels (cauda equina of paardestaart). Tumoren in het ruggenmerg, of vaker nog, tumoren in de ruggenwervels die duwen tegen het ruggenmerg, veroorzaken plaatselijke pijn en verlies van het gevoel en verlammingen in het gebied onder het aangedane wervel.
|
|
|